Tại sao sữa tươi "không đường" nhưng vẫn có đường?

Trong xu hướng ăn uống lành mạnh hiện nay, các sản phẩm không đường ngày càng được nhiều người lựa chọn. Tuy nhiên, khi xem bảng dinh dưỡng, không ít người thắc mắc vì sản phẩm vẫn chứa một lượng đường nhất định.

Vậy đây có phải chiêu trò marketing hay là đặc tính tự nhiên của thực phẩm? Hãy cùng tìm hiểu dưới góc nhìn dinh dưỡng để lựa chọn sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu sức khỏe của bạn.

• Sữa bò tươi nguyên chất, ngay cả khi vừa được vắt và hoàn toàn không trải qua bất kỳ quá trình bổ sung chất tạo ngọt nào từ con người, vẫn luôn chứa một loại đường tự nhiên là lactose - một loại đường đôi (disaccharide), được cấu thành từ hai phân tử đường đơn giản hơn là glucose và galactose liên kết chặt chẽ với nhau [1]. Đây là thành phần dưỡng chất đặc trưng có sẵn trong sữa của các loài động vật có vú[1].

• Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), mỗi 100ml sữa tươi nguyên chất luôn tồn tại trung bình khoảng 4,5 - 5g đường lactose [1]. Hàm lượng này là cố định và tồn tại tự nhiên trong sữa, không phụ thuộc vào việc nhà sản xuất có thêm đường vào sản phẩm cuối cùng hay không.

Theo hướng dẫn ghi nhãn của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex) cũng như các cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại nhiều quốc gia, cụm từ “không đường” hay “không bổ sung đường” chỉ mang ý nghĩa rằng nhà sản xuất không thêm các loại đường tinh luyện hoặc chất tạo ngọt trong suốt quá trình chế biến [2]. Định nghĩa này hoàn toàn khác biệt với khái niệm sản phẩm không chứa bất kỳ phân tử đường nào.

Để phân biệt rõ ràng hơn, chúng ta có thể phân loại như sau:

• - Sữa tươi không đường: chỉ chứa đường lactose tự nhiên và không bổ sung thêm đường mía, mật ong hay bất kỳ chất làm ngọt nhân tạo nào khác [1, 2].

• - Sữa tươi có đường: ngoài đường lactose tự nhiên, còn được bổ sung đường mía hoặc các loại si-rô ngọt khác để gia tăng hương vị [2].

Khi quan sát bảng thông tin dinh dưỡng ở mặt sau hộp sữa, mục “Đường” biểu thị tổng lượng đường hiện diện trong sản phẩm, bao gồm cả đường tự nhiên lẫn đường bổ sung [2]. Do đó, con số 4,5 - 5g trên hộp sữa tươi không đường chính là lượng lactose tự nhiên vốn có.

Đường lactose là nguồn cung cấp năng lượng sạch dồi dào, hỗ trợ cho sự phát triển của hệ thần kinh và giúp cơ thể hấp thụ các khoáng chất thiết yếu như canxi và phosho một cách tối ưu [1, 3].

Tuy nhiên, ước tính lên đến hơn 70% dân số Đông Á có tình trạng bất dung nạp lactose [3]. Nguyên nhân là do cơ thể không sản sinh đủ enzyme lactase - một loại men sinh học chịu trách nhiệm chia cắt lactose thành các đường đơn giản để hấp thụ vào máu [3].

Khi lượng lactose không được tiêu hóa hết, chúng sẽ bị các vi khuẩn tại ruột già lên men, gây đầy hơi, chướng bụng, đau quặn bụng hoặc tiêu chảy sau khi uống sữa [3].

Nếu thuộc nhóm nhạy cảm với lactose, bạn có thể lựa chọn sữa không lactose hoặc các loại sữa thực vật như sữa hạnh nhân, yến mạch và đậu nành vốn không chứa lactose [3].

Để chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng, bạn nên lưu ý:

• - Danh sách thành phần (Ingredients): Nếu không xuất hiện các từ như đường cát, sucrose, glucose syrup hay chất tạo ngọt nhân tạo thì sản phẩm không chứa đường bổ sung.

• - Total Sugars (Tổng đường): Bao gồm cả đường tự nhiên và đường thêm vào. Đối với sữa tươi nguyên chất 100%, con số này thường nằm trong khoảng 4,5 - 5g/100ml.

• - Added Sugars (Đường thêm vào): Nếu mục này là 0g, đây là sản phẩm an toàn cho những người cần kiểm soát đường huyết hoặc cắt giảm calo rỗng.

[1] Food and Agriculture Organization of the United Nations. Milk composition. Rome: FAO; 2020 [cited 2026 May 28]. Available from: https://www.fao.org/dairy-production-products/products/milk-composition/en.

[2] Joint FAO/WHO Food Standards Programme. Codex Alimentarius: Guidelines on Nutrition Labelling (CAC/GL 2-1985). Rome: FAO/WHO; 1985 (Amended 2013, 2021).

[3] Suchy FJ, Brannon PM, Carpenter TO, Fernandez JR, Gilsanz V, Gould JB, et al. National Institutes of Health Consensus Development Conference Statement: Lactose intolerance and health. NIH Consens State Sci Statements. 2010;27(2):1-27.

[4] World Health Organization. Guideline: Sugars intake for adults and children. Geneva: WHO; 2015.